Search

Gevaren van fake news: Neen, de paus vindt dat niét dat je op Trump moet stemmen

Bart Vanhaelewyn is onderwijsassistent binnen de leerlijn Journalistiek en onderzoeker voor de onderzoeksgroep Center for Journalism Studies (CJS) aan de Universiteit Gent. Zijn focus daarbij ligt vooral op de berichtgeving rond klimaatverandering, meer bepaald op de journalistieke processen die hierachter schuilgaan.


Bart Vanhaelewyn © UGent / Maxine Stevens


Waarom verspreiden mensen fake news?


Er zijn veel verschillende motivaties om nepnieuws te verspreiden, net zoals er verschillende invalshoeken zijn om dat te bekijken.


Een eerste manier om naar nepnieuws te kijken is focussen op de mensen die die het creëren, zij die het bericht maken. Vaak is dat vanuit financieel oogpunt, iemand die een bepaald platform heeft gecreëerd waarop er advertenties verschijnen. Om die advertenties te doen opbrengen, moeten er zoveel mogelijk mensen erop klikken. Als je dat doet met nieuws dat echt gebeurt, dan ben je een beetje afhankelijk van hoe spectaculair dat nieuws is.Maar als je zelf kan bedenken wat er moet verschijnen, dan heb je totale vrijheid van fantasie en dan kan je inspelen op wat de mensen willen horen. En dan kan je dingen zeggen zoals ‘De paus vindt dat je op Trump moet stemmen.’ Dat is trouwens ook een van de verklaring voor circulerende complottheorieën: die zijn spectaculair en worden heel vaak aangeklikt.


Een tweede manier om naar nepnieuws te kijken is vanuit politiek of ideologisch oogpunt. Hier wordt bewust foutieve informatie ingezet om mensen te overtuigen van een bepaalde zienswijze, bijvoorbeeld dat dat migranten een druk op ons sociaal netwerk en ons sociaal en financieel welzijn zullen leggen. Of bijvoorbeeld over het feit dat de klimaatverandering een hoax is, dat het ons allemaal wordt opgelegd om ons in bepaalde richtingen te duwen.


Nepnieuws verspreiden gebeurt op twee niveaus: eerst door de makers, en nadien door de delers van het nieuws.

Naast de focus op mensen die nepnieuws maken, kan je ook kijken naar mensen die het artikel zien verschijnen en beslissen het verder te delen. Vaak doen zij dit omdat ze (ongeveer) dezelfde mening hebben. Aan de hand van dit artikel wordt hen dan bevestigd dat er nog mensen zijn die er zo over denken. Zo gaan ze er van uit dat dit artikel waar is en delen ze het zo verder.


Langs de andere kant zijn er ook mensen die het artikel delen zonder al te veel na te denken of de inhoud wel echt is of niet. Zij hebben vaak geen bedoelingen om mensen te gaan overtuigen. Ze delen het meer omdat het leuk of grappig is.



Gaat fake news altijd over iets serieus?


Dat hoeft niet altijd serieus te zijn. Het kan bijvoorbeeld gaan over een bekende Vlaming, die iets gezegd zou hebben zoals 'Je raadt nooit wat die persoon meegemaakt heeft!'. Dat is natuurlijk vervelend voor die persoon dat zoiets gezegd wordt, maar vaak gaat het over iets relatief onschuldig. Alhoewel dat er al een paar keer een voorval geweest is dat er iemand met een belangrijke positie ontslag zou genomen hebben. Of bijvoorbeeld iemand zoals Philippe Geubels, die dan beweert miljoenen te hebben verdiend met Bitcoin. Als mensen daar verder op ingaan, kan het zijn dat ze net veel geld verliezen omdat ze het geloven. Het is niet altijd omdat het over iets luchtigs gaat, dat het daarom ook onschuldig is. Maar het hoeft in principe niet altijd over iets uit de politiek of over zware beschuldigingen te gaan. Zeker als het gaat om die commerciële bedoelingen. Dan gaat eerder die ‘feel good’-vibe de boventoon voeren.


Is de commerciële motivatie om fake news rond te sturen meer voorkomend dan de ideologische?


Met de opkomst van sociale media zal vooral het commerciële gedeelte eerst een grote rol gespeeld hebben. Nadien hebben ook politici en lobbyisten ingezien dat sociale media heel belangrijk zijn geworden in het leven van de mensen. Op sociale media kan iedereen informatie delen, het is dus een handige manier om kritische journalisten te omzeilen. Ze kunnen hun boodschap rechtstreeks bij de mensen brengen, zonder dat het gefilterd of gecheckt wordt door journalisten.


Ideologisch nepnieuws is een manier om kritische stemmen te ondermijnen en een zaadje te planten in de gedachten bij mogelijke kiezers

Toch is dit fenomeen er niet pas gekomen met de opkomst van sociale media. Zelfs voor de jaren ’70 waren er al politici die burgers misleidden en bepaalde claims maakten die niet klopten. In de Verenigde Staten was dat bijvoorbeeld het geval richting de Russen en communisten. Politieke tegenstanders werden vaak verweten communisten te zijn, om hen in diskrediet te brengen, zonder dat daar enig bewijs voor was. Het was een manier om hun tegenstander te ondermijnen en een zaadje in de gedachten te planten bij mogelijke kiezers.


Toch was dat vroeger moeilijker dan nu. Je moest de journalist kunnen overtuigen om jouw boodschap te brengen in een artikel, om zo die beschuldiging in de openbaarheid te krijgen. Vanaf dat de journalist niet geïnteresseerd was, ging die jouw stuk meteen uitsluiten en zich daar niet op focussen.


Hetzelfde geldt voor complottheorieën. Dat is ook iets van alle tijden. Mensen geloven in allerlei complotten, maar die gingen vroeger niet verder dan het lokale café, waar je met enkele vrienden bedacht hoe de wereld in elkaar zit. Door sociale media is dat café plots veel groter. Mensen beseffen dat ze niet de enige zijn die over bepaalde zaken zo denken. Dit zorgt ervoor dat hun gedachten alleen maar versterkt worden en dat die verhalen meer stof doet opwaaien dan vroeger.


38 views0 comments

Recent Posts

See All

#FokFake is een samenwerking tussen:

yry3tBwQ.png
ARTEVELDE_hs_logo RGB (1).png

Mail ons op: info@fokfake.com